Η ναυμαχία του Αρτεμισίου και η νίκη των Ελλήνων

Ταυτόχρονα ή παράλληλα με τη μάχη των Θερμοπύλων, στα τέλη Αυγούστου 480 π.Χ. έγινε και η ναυμαχία του Αρτεμισίου, μεταξύ Ελλήνων και Περσών. 

Το Αρτεμίσιο είναι ακρωτήριο της Βορειοανατολικής Εύβοιας. Το όνομά του οφείλεται στον ναό της Προσκώας (που βρίσκεται προς τα ανατολικά) Αρτέμιδας που υπήρχε εκεί. 

Σύμφωνα με επιγραφή που βρέθηκε το 1882, ο ναός αυτός βρισκόταν κοντά στο σημερινό χωριό Κουρμπάτσι. Επρόκειτο για εξαιρετικά ευνοϊκή θέση για τον ελληνικό στόλο, λόγω και του ότι προστατευόταν από τους νότιους και τους βόρειους ανέμους.

 Η ναυμαχία του Αρτεμισίου θα πρέπει να εξεταστεί παράλληλα με τη μάχη των Θερμοπυλών. Η άμυνα στο Αρτεμίσιο είχε νόημα μόνο εφόσον οι ελληνικές δυνάμεις κατάφερναν να αναχαιτίσουν τους Πέρσες στις Θερμοπύλες και αντίστροφα. 

Αν οι Έλληνες έχαναν στο Αρτεμίσιο, οι Πέρσες θα έμπαιναν στον Μαλιακό Κόλπο. Αν οι Πέρσες περνούσαν από τις Θερμοπύλες, κάθε περαιτέρω ελληνική του ελληνικού στόλου στο Αρτεμίσιο θα ήταν μάταια.

Η ναυμαχία του Αρτεμισίου

Ο Ξέρξης με τον στρατό του βρισκόταν στη Θέρμη, την αρχαία πόλη στα ερείπια της οποίας το 315 π.Χ. ο Κάσσανδρος έχτισε τη Θεσσαλονίκη. Ο στόλος του, με επικεφαλής τον Αρχιναύαρχο Μεγαβάτη βρισκόταν στον Θερμαϊκό Κόλπο.

 Μερικές μέρες αργότερα, ο περσικός στόλος έφτασε στα ανατολικά παράλια της Μαγνησίας (χρειάστηκε μόνο μία μέρα για να φτάσουν εκεί από τον Θερμαϊκό οι Πέρσες), κοντά στο νότιο άκρο του. 

Οι ακτές εκεί όμως είναι απόκρημνες. Μόνο στο νότιο μέρος της Κασθαναίας, πόλης που βρισκόταν εκεί, υπήρχε ένας μικρός ανοιχτός κόλπος, όπου οι Πέρσες θέλησαν να διανυκτερεύσουν πριν περάσουν στο νότιο τμήμα της χερσονήσου των Παγασών, απέναντι από τους Έλληνες. 

Όμως μία σφοδρή καταιγίδα που ξεκίνησε το επόμενο πρωί και διήρκησε τρία ολόκληρα μερόνυχτα και κατέστρεψε 400 περσικές τριήρεις και πολλά φορτηγά πλοία, ενώ δεκάδες άτομα πνίγηκαν.

Μόλις την τέταρτη ημέρα κατάφεραν οι Πέρσες να φτάσουν στους Αφέτες, που όλοι πλέον συμφωνούν ότι πρόκειται για τον σημερινό όρμο της Ανδριαμής, απέναντι από το Αρτεμίσιο. Ο περσικός στόλος είχε στη δύναμή του 1.200 τριήρεις, πολύ μεγάλο αριθμό για εκείνη την εποχή.

Η ελληνική ναυτική δύναμη στο Αρτεμίσιο είχε ως επικεφαλής τον Σπαρτιάτη Ευρυβιάδη. Όμως ο Θεμιστοκλής, αν και ήταν υποναύαρχος, είχε ουσιαστικά την αρχηγία του στόλου. Επίσης, ναύαρχος ήταν και ο Κορίνθιος Αδείμαντος.

Η δύναμη του ελληνικού στόλου ήταν σαφώς μικρότερη από αυτή του περσικού. Τη δύναμη αυτή συγκροτούσαν: 127 αττικές τριήρεις, με πληρώματα από την Αθήνα και τις Πλαταιές, παρόλο ότι οι τελευταίοι δεν είχαν ναυτική εμπειρία και ακόμα 40 τριήρεις των Κορινθίων, 20 από τα Μέγαρα, 20 αθηναϊκές επανδρωμένες όμως με Χαλκιδαίους, 18 των Αιγινητών, 12 των Σικυωνίων (του Κιάτου δηλαδή), 10 των Λακεδαιμονίων, 8 των Επιδαυρίων, 7 των Ερετριέων, 5 των Τροιζηνίων, 2 από τα Στύρα της Εύβοιας και 2 από την Κέα. Συνολικά 271 τριήρεις. Υπήρχαν επίσης 9 πεντηκόντοροι, που είχαν προσφέρει εν μέρει οι κάτοικοι της Κέας και εν μέρει οι Οπούντιοι Λοκροί. Ο αριθμός των αντρών αυτών των πληρωμάτων, ήταν γύρω στις 60.000, από τους οποίους τουλάχιστον 25.000 ήταν Αθηναίοι.

Οι Πέρσες συνέλαβαν ένα, θεωρητικά, άψογο σχέδιο. 200 τριήρεις τους θα έπλεαν από τα ανατολικά παράλια της Εύβοιας και μέσω του πορθμού του Ευρίπου θα βρίσκονταν στα νώτα των Ελλήνων κυκλώνοντάς τους. Είναι σχεδόν βέβαιο, ότι αν αυτό γινόταν, ο ελληνικός στόλος θα βρισκόταν σε δεινή θέση. Όμως, η τύχη δεν ήταν με το μέρος των Περσών.

 Ανάμεσα στους Έλληνες που είχαν «επιστρατεύσει» βρισκόταν και ο Σκυλλίας από τη Διώνη της Χαλκιδικής, αποικία των Ευβοέων. Αυτός έμαθε το περσικό σχέδιο και αποφάσισε να αυτομολήσει και να ενημερώσει, ως Έλληνας τους άλλους Έλληνες στο Αρτεμίσιο. Βούτηξε στο νερό και έκοψε τις άγκυρες των περσικών πλοίων προκαλώντας αναταραχή.

Στη συνέχεια χρησιμοποιώντας ένα καλάμι για αναπνευστήρα, συνοδευόμενος από την κόρη του Ύδνα κολύμπησε από τους Αφέτες ως το Αρτεμίσιο! Ο Σκυλλίας θεωρείται δίκαια ως ο πρώτος βατραχάνθρωπος της παγκόσμιας ιστορίας. Ο Σκυλλίας και η Ύδνα κολύμπησαν περίπου 80 στάδια κατά τον Ηρόδοτο (9 ναυτικά μίλια, περισσότερα από 14 χιλιόμετρα!).

Μόλις έφτασε στο Αρτεμίσιο ενημέρωσε τους επικεφαλής των Ελλήνων τόσο για την καταστροφή των 400 περσικών πλοίων, όσο και για το σχέδιο κύκλωσης των Ελλήνων με τις 200 τριήρεις. Παράλληλα, τους έδωσε και άλλες πολύτιμες πληροφορίες για τους Πέρσες. 

Αργότερα, προς τιμήν του, με διάταγμα της Αμφικτιονίας στήθηκαν στους Δελφούς, τον πιο ιερό χώρο της αρχαίας Ελλάδας ανδριάντες του Σκυλλία και της Ύδνας. Δυστυχώς, ο Νέρωνας άρπαξε τους ανδριάντες αυτούς, που βρίσκονται σήμερα σε μουσείο της Ρώμης.

 Στα παράλια της Νέας Σκιώνης Χαλκιδικής έχει ανεγερθεί μνημείο για τον Σκυλλία. Στην Εύβοια διοργανώνεται τις τελευταίες δεκαετίες ο διάπλους του Βόρειου Ευβοϊκού, που φέρει το όνομα του Σκυλλία και είναι ουσιαστικά αγώνας μαραθώνιας κολύμβησης 14,5 χιλιομέτρων στην ανοικτή θάλασσα.