Τα Ιμια έγιναν το θέατρο για την επιχείρηση καθιέρωσης των «γκρίζων ζωνών» στο μενού των ελληνοτουρκικών διαφορών, όπως οι Τούρκοι και μόνο αυτοί τις αντιλαμβάνονται. Η Ελλάδα, στηριζόμενη στο Διεθνές Δίκαιο, απορρίπτει σταθερά τους τουρκικούς ισχυρισμούς και έχει στην πράξη ακυρώσει τα αναθεωρητικά σχέδια των γειτόνων σε διάφορα σημεία του Αρχιπελάγους.
Η απόσυρση της υψωμένης ελληνικής σημαίας από την ανατολική Ιμια. Από μια ελληνική βραχονησίδα. Προϋπόθεση για να αποσυρθεί ταυτόχρονα και η τουρκική από τη δυτική Ιμια, πάλι από ελληνικό έδαφος, και να λήξει έτσι η ένταση. Μια πρωτόγνωρη οδυνηρή εξέλιξη σε μια κρίση στην οποία, δυστυχώς, τα λάθη της τότε πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας περίσσεψαν.
Θλίψη, οργή, πικρία, θυμός, τα συναισθήματα των Ελλήνων για την ημέρα εκείνη. Από τότε μέχρι και σήμερα. Επισήμως, καμία ελληνική κυβέρνηση δεν αποδέχτηκε το «γκριζάρισμα» των Ιμίων, εντούτοις τα σημεία είναι ενδεικτικά.
Εκτοτε, η επίσκεψη στα Ιμια αποφεύγεται, για να μη διαταραχθούν οι ισορροπίες στις διμερείς σχέσεις. Ακόμα και ο θρυλικός βοσκός των Ιμίων, ο αείμνηστος Αντώνης Βεζυρόπουλος, αναγκάστηκε να μην ξαναπάει. Ούτε καν η προσέγγιση των δυο βραχονησίδων είναι πρακτικά εφικτή. Δεν απαγορεύεται. Αλλά αποφεύγεται.
Ο δε «πολύς» Πάνος Καμμένος, που όταν ο Κώστας Σημίτης ως πρωθυπουργός ευχαριστούσε από το βήμα της Βουλής την αμερικανική κυβέρνηση για τη βοήθειά της στην ειρηνική επίλυση της κρίσης, πρωτοστατούσε στις κραυγές όπως «ντροπή», «αίσχος» και «οι προδότες στο Γουδί», ως υπουργός Εθνικής Αμυνας, 20 χρόνια αργότερα, «τίμησε» την τραγική επέτειο των Ιμίων με ρίψη στεφάνου... από ελικόπτερο. Γελοιοποιώντας την έννοια της εθνικής κυριαρχίας επί αυτών.
Η Ευρωπαϊκή Ενωση τάχθηκε ξεκάθαρα υπέρ των ελληνικών θέσεων, αλλά, ως συνήθως, μόνο φραστικά. Ενώ η αμερικανική εγγύηση για την αποκλιμάκωση της κρίσης είχε ρητή βάση-πλαίσιο: «Οι ΗΠΑ δεν αναγνωρίζουν ούτε ελληνική ούτε τουρκική κυριαρχία στις δυο βραχονησίδες». Διά στομάτων Ρίτσαρντ Χόλμπρουκ, που «έσπασε τα τηλέφωνα» με Αθήνα και Αγκυρα εκείνη τη νύχτα, αλλά και του εκπροσώπου του Στέιτ Ντιπάρτμεντ Νίκολας Μπερνς, μετέπειτα πρέσβη στην Αθήνα.
Τα σκάφη του Ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού και του Λιμενικού βεβαίως και περιπολούν έκτοτε συνεχώς ώστε να υπερασπίζονται τον εθνικό θαλάσσιο χώρο από τις τουρκικές επιβουλές στα Ιμια και αλλού. Αλλά το ίδιο κάνουν και οι Τούρκοι, ισχυριζόμενοι ότι υπερασπίζονται τα... Καρντάκ.
Στο φόντο αυτό μοιραία ήρθαν και οι οριακές καταστάσεις, αλλεπάλληλα επεισόδια, που ευτυχώς πάντως δεν εξελίχθηκαν σε σύγκρουση, αν και ενίοτε έφτασαν κοντά. Σε όλες, τα τουρκικά πλοία παραβίασαν τα ελληνικά χωρικά ύδατα, προχώρησαν σε παράτολμους ελιγμούς, προκάλεσαν, έπαιξαν με τη φωτιά. Αλλά πήραν το μάθημά τους.
Αποκορύφωμα των προκλήσεων αυτών, ο εμβολισμός από τουρκική ακταιωρό σκάφους του Λιμενικού Σώματος με 27μελές πλήρωμα, στις 13 Φεβρουαρίου 2018. Το ελληνικό σκάφος υπέστη υλικές ζημιές, αλλά ευτυχώς δεν υπήρξε τραυματισμός.
Πολιτικά λάθη
Η στρατηγική επιλογή του πρωθυπουργού Κώστα Σημίτη ότι η κρίση στα Ιμια έπρεπε να λυθεί με πολιτικό τρόπο, χωρίς στρατιωτική εμπλοκή, δεν ήταν λανθασμένη. Κανείς δεν ήθελε έναν πόλεμο με την Τουρκία, άγνωστης διάρκειας, έκτασης και έντασης, αναλογιζόμενος τις συνέπειες. Αλλά η ανελαστικότητα, η έλλειψη ευελιξίας και plan b, στην περίπτωση που η χώρα βρισκόταν ενώπιον μιας κλιμακούμενης στρατιωτικής και διπλωματικής πίεσης της Aγκυρας αποδείχτηκαν ολέθριες.
1. Έλλειμμα στρατηγικής: Η ελληνική κυβέρνηση δεν είχε σαφή στρατηγική διαχείρισης της κρίσης, ούτε ανέγνωσε επαρκώς την τουρκική επιθετικότητα. Εξαρχής, με την προσάραξη του εμπορικού πλοίου «Figen Akat» στα Ιμια και την άρνηση του πλοιάρχου για την παροχή ελληνικής βοήθειας, αμφισβητώντας την ελληνική κυριαρχία, ανήμερα τα Χριστούγεννα του 1995, και τη ρηματική διακοίνωση του τουρκικού ΥΠΕΞ για το καθεστώς των δυο βραχονησίδων που ακολούθησε, μέχρι τον «πόλεμο των σημαιών» και την κλιμάκωση, η Αθήνα δεν καταλάβαινε μέχρι πού θα το πάνε οι Τούρκοι.
Ετσι, η μη συνεδρίαση του ΚΥΣΕΑ στον φυσικό του χώρο, δηλαδή το Εθνικό Κέντρο Επιχειρήσεων (ΕΘΚΕΠΙΧ), στα υπόγεια του ελληνικού Πενταγώνου, ενώ η χώρα βρισκόταν στα πρόθυρα πολεμικής σύρραξης, αποτέλεσε καθοριστικά λανθασμένη επιλογή στην κορύφωση της κρίσης.
Η επιλογή Σημίτη είχε ως αποτέλεσμα ο ίδιος, συνακόλουθα ο τότε υπουργός Εθνικής Αμυνας Γεράσιμος Αρσένης και ο Α/ΓΕΕΘΑ Χρήστος Λυμπέρης να βρίσκονται μακριά από την αίθουσα επιχειρήσεων, μη έχοντας πλήρη, σε άμεσο χρόνο, εικόνα της διάταξης δυνάμεων στην επίμαχη περιοχή και να πάρουν, έτσι, ορθές αποφάσεις. Είτε πρωτοβουλίας, είτε αντίδρασης στις κινήσεις του αντιπάλου. Στο βιβλίο του ο Κ. Σημίτης εξήγησε το σκεπτικό του: «Η επιλογή έγινε συνειδητά. Ηθελα να αποφύγω τη δημιουργία της εντύπωσης ότι βρισκόμαστε μπροστά σε πολεμική κρίση».
2. Αντιφάσεις: Τα μηνύματα που έδινε η κυβέρνηση προς Ουάσινγκτον, Τουρκία και το εσωτερικό της χώρας ήταν αντιφατικά. Η αιφνίδια επιλογή της να ανεβάσει την ένταση, μέχρι μη αποκλεισμού ακόμα και της ένοπλης σύγκρουσης, ενώ είχε προαποφασισμένη την επιλογή της εκτόνωσης, πάντα με αμερικανικές εγγυήσεις, ήταν ακατανόητη.
Αντί η ελληνική πλευρά να περιορίσει το θέμα σε έναν πόλεμο εντυπώσεων για το ανεβοκατέβασμα σημαιών, από ιδιώτες ή αυτοδιοικητικούς, έστω το πολύ-πολύ αστυνομικούς ή λιμενικούς, ο υπουργός Αμυνας ενέκρινε την ύψωση της ελληνικής σημαίας από άγημα του περιπολικού του ΠΝ «Αντωνίου». Ισον κλιμάκωση.
Το μεσημέρι της 30ής Ιανουαρίου, οι υπουργοί Εξωτερικών και Αμυνας, Θεόδωρος Πάγκαλος και ΓεράσιμοςΑρσένης, εμφανίστηκαν από κοινού, διαγκωνιζόμενοι για το ποιος θα εξέφραζε τους πιο υψηλούς αντιτουρκικούς επιθετικούς τόνους.
Συγχρόνως, ο απόπλους του στόλου από τον Ναύσταθμο της Σαλαμίνας προς το Αιγαίο γινόταν σε ζωντανή τηλεοπτική μετάδοση κατόπιν έγκρισης του υπουργού Αμυνας. Η κυβέρνηση εργαζόταν παρασκηνιακά για την αποκλιμάκωση, δίνοντας την ακριβώς αντίθετη εικόνα προς τον ελληνικό λαό.
Τα μεσάνυχτα, ο Θ. Πάγκαλος βρισκόταν καλεσμένος σε τηλεοπτική εκπομπή, ενώ φλεγόταν το σύμπαν. Ο διοικητής της Εθνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών (ΕΥΠ) Λεωνίδας Βασιλικόπουλος δεν εκλήθη καν να συμμετάσχει στη σύσκεψη, παρότι έσπευσε στο πρωθυπουργικό γραφείο, κομίζοντας κρίσιμες πληροφορίες από συνδέσμους στην Τουρκία, αλλά, κυρίως, από τον σταθμάρχη της CIA στην Αθήνα, για επικείμενη τουρκική επιχείρηση στην περιοχή των Ιμίων.
3. «Ολοι μιλούσαν με όλους»: Η πολυσπερμία επαφών με την αμερικανική πλευρά τις κρίσιμες ώρες θόλωσε ακόμα περισσότερο το τοπίο. Ο πρωθυπουργός μιλούσε με τον πρόεδρο Κλίντον, ο Θ. Πάγκαλος με τον ομόλογό του Κρίστοφερ, αλλά και τον ειδικό ad hoc διαμεσολαβητή Χόλμπρουκ, ο Γερ. Αρσένης με τον υπουργό Αμυνας Πέρι. Αυτά ενέτειναν τη σύγχυση και υποδήλωναν αστάθεια.
Στην κρίση του 1987, ο Ανδρέας Παπανδρέου «κατέβασε» τα τηλέφωνα επικοινωνίας με την Ουάσινγκτον και απλά περίμενε. Η κρίση εκτονώθηκε τότε με πολιτική και διπλωματική νικήτρια την Ελλάδα. Αντιθέτως, στην κρίση των Ιμίων, αυτού του είδους την πυγμή επέδειξε η Τουρκάλα πρωθυπουργός Τανσού Τσιλέρ. Το υπενθύμισε ο Τζορτζ Στεφανόπουλος: «Ο πρόεδρος ήταν έκπληκτος, καθώς, ενώ ήταν φίλη του, την έψαχνε και εκείνη δεν απαντούσε για κάποιες ώρες...».
4. Χωρίς plan b: Η αδυναμία κατανόησης των δεδομένων στη σύσκεψη του ΚΥΣΕΑ αποκαλύφθηκε πλήρως όταν ο Α/ΓΕΕΘΑ ζήτησε την αποδέσμευση των κανόνων εμπλοκής, για να ξέρει πώς θα καθοδηγήσει τις δυνάμεις στο πεδίο και έλαβε την απάντηση ότι η Ελλάδα βρισκόταν ήδη σε διαπραγματεύσεις. Ο ίδιος πρόσθεσε στο δικό του βιβλίο ότι ο πρωθυπουργός τον ρώτησε τι είναι αυτοί οι κανόνες.
Επίσης, όταν ο Κώστας Σημίτης ενημερώθηκε για την αποβίβαση των Τούρκων κομάντος στη δυτική Iμια, συνειδητοποιώντας ίσως την κρισιμότητα της κατάστασης και τον κίνδυνο η χώρα να βρεθεί μπροστά σε μια εθνική ήττα και ταπείνωση, ζήτησε, όπως ειπώθηκε εν μέσω... γαλλικών, από τον Α/ΓΕΕΘΑ την ανακατάληψή της. Εντός 45 λεπτών και αναίμακτα. Δείγμα άγνοιας και σύγχυσης.
5. Παιχνίδια εντυπώσεων: Οι τρεις όροι της συμφωνίας αποκλιμάκωσης ήταν ξεκάθαροι: «No ships, no troops, no flags». Οχι πλοία, όχι στρατεύματα, όχι σημαίες. Αργότερα, ο Θ. Πάγκαλος διέψευσε τον Χόλμπρουκ για τον όρο απόσυρσης και της ελληνικής σημαίας, μάλιστα του... υπέδειξε να προσέχει τι λέει. Διέψευσε επίσης και τα λεχθέντα, ότι ο ίδιος προέτρεψε τον Α/ΓΕΕΘΑ να αποδεχθεί ότι τις σημαίες τις πήρε ο αέρας... Ο Χόλμπρουκ άδειασε μεγαλοπρεπώς τη ρητορική του Ελληνα ΥΠΕΞ.
Αλλά η κυβέρνηση ερμήνευσε και αυθαίρετα το πραγματικό διά ταύτα της συμφωνίας. Το status ante (επιστροφή στην προτέρα κατάσταση) ερμηνευόταν από την Αθήνα σε ελληνική κυριαρχία στα Iμια. Αλλά και από την Aγκυρα σε τουρκική επί των... Καρντάκ. Ενώ οι ΗΠΑ δήλωσαν ουδέτερες στη διαφορά.
Λάθη στο πεδίο
Στους ανεπαρκείς πολιτικούς χειρισμούς ήρθαν να προστεθούν τα αμιγώς επιχειρησιακά λάθη.
6. Η αφύλακτη δυτική Iμια: H στρατιωτική ηγεσία δεν ανέγνωσε σωστά τις πτυχές της τουρκικής στρατηγικής. Το πεδίο αμφισβήτησης των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων ήταν οι δύο βραχονησίδες των Ιμίων - όχι άλλα σημεία στο Αιγαίο. Εφόσον όντως η ελληνική πλευρά δεν διέθετε πλωτά μέσα για συνεχή και ασφαλή επιτήρηση της δυτικής Ιμιας, θα έπρεπε να αποβιβάσει εγκαίρως δυνάμεις και σε αυτήν. Κάθε άλλη επιλογή ενείχε υψηλό ρίσκο, όπως και αποδείχτηκε.
7. Χωρίς εναλλακτικές: Ο Α/ΓΕΕΘΑ με δική του πρωτοβουλία αποδέσμευσε -και καλώς- ορισμένους κανόνες εμπλοκής. Αλλά όσο κι αν είχε δίκιο ότι δεν ελάμβανε πλήρη αποδέσμευση των κανόνων από το ΚΥΣΕΑ, άλλο τόσο όλες οι εναλλακτικές που πρότεινε στο κρίσιμο σημείο, όταν του ζητήθηκαν από τον πρωθυπουργό, για να εξουδετερώσει το τουρκικό πλεονέκτημα, οδηγούσαν σε ολοκληρωτική σύγκρουση.
Ισοπέδωση της δυτικής Ιμιας με βομβαρδισμούς και εξολόθρευση των Τούρκων καταδρομέων ή επιχείρηση ανακατάληψης με αποβίβαση ελληνικών ειδικών δυνάμεων, άρα εκτεταμένη αιματοχυσία. Και στις δύο εκδοχές, η επέκταση της σύγκρουσης ήταν βέβαιη.
8. Πλημμελής προετοιμασία: Οι άνδρες της β’ ομάδας των ΟΥΚ δεν είχαν μπαταρίες για τους ασυρμάτους τους. Ετσι, όταν έλαβαν εντολή άμεσης δράσης για να προλάβουν αποβίβαση Τούρκων καταδρομέων στη δυτική Ιμια, ξόδεψαν υπερπολύτιμο χρόνο για να μεταβούν πρώτα στην ανατολική ώστε να εφοδιαστούν με μπαταρίες.
9. Ελλειψη διακλαδικής συνεργασίας: Εξαρχής διαφάνηκαν προβλήματα συνεργασίας των ηγεσιών Ναυτικού και Στρατού Ξηράς. Οι βραχονησίδες ανήκαν στη ζώνη ευθύνης της ΑΣΔΕΝ. Αλλά για τη φρούρησή της, ο Α/ΓΕΕΘΑ την ενεργοποίησε καθυστερημένα, έχοντας αναθέσει εξ ολοκλήρου τον χειρισμό στο Πολεμικό Ναυτικό.
10. Αδυναμία πρόγνωσης: Στην απειλή πολέμου, προλαβαίνεις, δεν ακολουθείς, αλλιώς θα χάσεις. Η κορυφαία σε επίπεδο επιχειρησιακών δυνατοτήτων ελληνική φρεγάτα, η «Υδρα» F452, τύπου ΜΕΚΟ, βρισκόταν στη νατοϊκή επιχείρηση αποκλεισμού της Σερβίας. Η εντολή άμεσης επιστροφής της δόθηκε πολύ καθυστερημένα, το απόγευμα της 30ής Ιανουαρίου. Στην κορύφωση της κρίσης, αυτή ταξίδευε ακόμη δυτικά της Πελοποννήσου.
Επικοινωνιακά λάθη
Δημόσιοι υψηλοί τόνοι και επίδειξη πυγμής υπερίσχυσαν και παγίδευσαν τελικά την κυβέρνηση, που παρασκηνιακά μεθόδευε την αποκλιμάκωση. Ετσι, η κοινή γνώμη πέρασε από διαδοχικά σκωτσέζικα ντους. Από την αποφασιστικότητα μέχρι την απογοήτευση και από την αίσθηση της εθνικής υπερηφάνειας σε εκείνη μιας βαριάς ήττας. Κάτι που σφράγισε καταλυτικά και η απώλεια των τριών ηρώων του πληρώματος του ελικοπτέρου.
+1. Υπήρξε και μια βασική αρχική ατυχής επικοινωνιακά λανθασμένη κίνηση: η διαρροή της «αλληλογραφίας» των υπουργείων Εξωτερικών των δύο χωρών. Ητοι των εκατέρωθεν ρηματικών διακοινώσεων για την κυριαρχία επί των Ιμίων, μάλιστα με δύο εβδομάδες καθυστέρηση. Στο τηλεοπτικό δελτίο της 24ης Ιανουαρίου του ΑΝΤ1, ο δημοσιογράφος Αντώνης Φουρλής αποκάλυψε τα έγγραφα.
Είχε όμως προηγηθεί, τέσσερις ημέρες νωρίτερα, η αναφορά τους στο ενημερωτικό δελτίο «Εμπιστευτικό Γράμμα» ενός αμυντικού περιοδικού. Μετά τη διαρροή, το κλίμα και οι εξελίξεις δρομολογήθηκαν στην κοινή γνώμη. Ηταν αδύνατος ο παραμικρός έλεγχος. Γιατί όμως έγινε η διαρροή αυτή; Ποιον στόχο εξυπηρέτησε; Ουδείς τόλμησε να το απαντήσει ξεκάθαρα.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου